Duhugurane: Menya ubwoko bw'Amafi yifitemo Amashanyarazi n'uburyo akoreshwa

Oct 22, 2025 - 11:17
Duhugurane: Menya ubwoko bw'Amafi yifitemo Amashanyarazi n'uburyo akoreshwa

Abashakashatsi ku bijyanye n'Ibinyabuzima biba mu Mazi, bemeza ko habamo ibirenga Miliyoni 10 byo mu Bwoko butandukanye n'ubwo ibimaze kumenyekana ari Miliyoni 2 gusa.

Muri izi Miliyoni 2, harimo n'Ubwoko bw'Amafi yifitemo Amashanyarazi muri yo, ibitari bizwi na benshi.

Kugira ngo aya Mafi akore Amashanyarazi ari muri yo, ashingira ku buryo Ubwonko bwayo bwubatse.

Aya Mafi afatwa nk'ibiremwa bidasanzwe, aboneka cyane mu Migezi yo mu Butaka bw'Ubushyuhe bwo hagati na hagati, buzwi nka (Tropics).

Mu Mugezi wa Amazone (Amazon River) ukora ku bihugu bitandukanye byo muri Amerika y'Amajyepfo, hari mu hagaragara aya Mafi.

Azwi cyane n'ayo mu Bwoko bwa Electric Eel (Electrophorus Electricus). Iyi yifitemo Amashanyarazi ashobora kugera kuri 600–800 Volts, ku buryo ashobora gucana Amatara arindwi icyarimwe.

Iyo Electric Eel zikuze neza, ziba zifite uburebure bwa Metero ebyiri n'igice (2.5m) n'ibiro bigera kuri makumyabiri (20kgs).

Uretse ku Mugabane w'Amerika, no muri Afurika, aya Mafi atahaboneka.

Muri Afurika, yiganje mu Migezi n'Inyanja zo mu bihugu birimo nka: Congo, Nigeria na Ghana.

Muri ibi bihugu, hasagwa azwi nka: Elephantnose Fish na Electric Catfish. Gusa, izi Fi ntabwo zitanga umuriro nk'uwa Electric Eel.

Ku Mugabane wa Aziya by'umwihariko mu bibugu byo mu Majyepfo yawo no muri Amazon Basin, naho haboneka ubwoko bw'Amafi yifitemo Amashanyarazi, ariko aya akaba ayifashisha mu rwego rwo kwirwanaho.

  • Uko Amafi yifitemo Amashanyarazi abaho

Mu mubiri wayo, afitemo Uturemangingo twihariye tuzwi nka Electrocytes.

Utu Turemangingo dukora nka Batiri. Iyo Amafi ashatse gutanga Umuriro, utwo Turemangingo twose dukora icyarimwe, tukohereza Amashanyarazi anyura mu mubiri wose, ukagera aho ayifitiye akamaro nko kwirwanaho cyangwa gufata ibyo kurya.

Iyo Amafi yo mu Bwoko bwa Electric Eel ahuye n’umwanzi, nk'Umuntu cyangwa ikindi Kinyabuzima kiri mu Mazi, atanga Umuriro ukomeye ushobora guhagarika Umutima cyangwa ugatuma uwo mwanzi ahasiga ubuzima.

Amafi yifitemo Amashanyarazi make, ayakoresha nk’uburyo bwo kwiyobora mu Mazi, kumenya aho ibintu biri cyangwa gutumanaho na magenzi yayo.

  • Amafi yifitemo Amashanyarazi aribwa?

Yego, ariko biterwa n’Ubwoko n’Akarere. Nk’iyo amaze kuyumishwa neza, aribwa.

Hari Ibihugu bimwe byo muri Afurika, bifite abaturage batayarebera Izuba. 

N'ubwo aribwa, nka 'Electric Eel' iribwa gake cyane kuko yigiramo Umuriro mwinshi ndetse ikaba ikenerwa cyane mu bushakashatsi.

Abashakashatsi bavuga ko kugira ngo iribwe, bisaba kubanza kuyifata no kuyitunganya mu buryo bwitondewe, kuko ishobora gukomeretsa umuntu wayikoraho itaricwa neza.

  • Uko zikora Amashanyarazi

Ubushakashatsi bwakozwe n’abahanga mu by’ubuzima (Biologists) n’abanyabinyabuzima (Physiologists), bwerekanye ko Amafi yifitemo Amashanyarazi akoresha Electrogenesis.

Bivuze ko zikora Umuriro zifashishije 'Chemical Energy' zivuye mu Maraso no mu Turemangingo.

  • Akamaro k'Amafi yifitemo Amashanyarazi mu Isi y’Ubumenyi n'Ikoranabuhanga

Amafi yifitemo Amashanyarazi afite uruhare rukomeye mu kwigisha abantu uburyo Ubwonko n’Imitsi, bikoresha Amashanyarazi mu itumanaho ry’uturemangingo.

Abashakashatsi bavuga ko uburyo ayo Mafi akoresha mu gutanga Umuriro, ari bwo bwafashije gusobanukirwa uko Imitsi y’abantu ikoresha Amashanyarazi yo mu mubiri (Nerve Impulses).

N'ubwo hari abayafata nk’igitangaza kandi giteye ubwoba, Abashakashatsi bayabonamo isoko y’ubumenyi mu gukoresha Ingufu karemano no kumenya neza uko Umubiri w’Ikiremwamuntu ukora.

Amafoto

What's Your Reaction?

Like Like 0
Dislike Dislike 0
Love Love 0
Funny Funny 0
Angry Angry 0
Sad Sad 0
Wow Wow 1
MUNEZA Journalist & Writer | I share real stories, told truthfully and from their original source.